ความเป็นมาของบ้านขามแดงได้ข้อมูลมาจากคำบอกเล่าของผู้เฒ่าในหมู่บ้านและจากหลักฐานที่บันทึกไว้ที่วัดบ้านขามแดง บ้างก็เล่าว่า เจ้าพญายศ ซึ่งเป็นราชบุตรคนหนึ่งของเจ้าแม่จามเทวี ได้เดินทางมาจากสิบสองปันนาผ่านมา ณ สถานที่แห่งนี้ เห็นว่ามีความอุดมสมบูรณ์จึงได้ชวนให้ข้าราชบริวารหยุดพักแรมและได้สร้างห้าง(เพิงพัก)ขึ้นเพื่อการพักผ่อน อยู่มาวันหนึ่งได้สังเกตเห็นว่ามีต้นมะขามอยู่ต้นหนึ่งมีลักษณะที่แปลกกว่าต้นอื่นคือมีใบและยอดรวมทั้งฝักเป็นสีแดงทั้งต้น ต่อมาเจ้ามหายศนี้ได้มีครอบครัวและชวนลูกหลาน รวมทั้งญาติพี่น้องซึ่งอยู่ทางเหนือคือเมืองหริกุญชัย(ลำพูน)และทางสิบสองปันนาให้อพยพมาอยู่ที่นี่ จึงได้ตั้งชื่อหมู่บ้านว่ามะขามแดง ต่อมามีลูกชายคนหนึ่งของเจ้าพญายศชื่อ พ่ออุตม์ ได้คิดค้นกรรมวิธีการทำมีดดาบขึ้น ท่านได้สอนความรู้เรื่องการตีมีดให้กับลูกหลาน ซึ่งได้มีการสืบทอดกันมาจนถึงทุกวันนี้ และจากบ้านมะขามแดงจึงกลายเป็นบ้านขามแดงในปัจจุบัน ซึ่งถ้าหากดูตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ คือการก่อสร้างวัดที่มีการจดบันทึกไว้ในใบลาน และบนพระวิหารคือสร้างเมื่อ พ.ศ.2340

บ้างก็เล่าว่า ในสมัยพระนางจามเทวีทรงปกครองเมืองลำพูน ครั้งหนึ่งพระนางได้เสด็จมาเพื่อไปสร้างวัดพระธาตุลำปางหลวง ครั้งเมื่อเสด็จผ่านมาจึงได้ไปพักที่วัดทุ่งเกวียน เมื่อชาวบ้านทราบจึงได้นำทองคำไปถวายพระนางจามเทวี จึงเรียกชาวบ้านกลุ่มนี้ว่ามาจากหมู่บ้านคำแดง หลังจากนั้นชาวบ้านเรียกกันจนเพี้ยนมาเป็นบ้านขามแดง