วัดบ้านตอง

วัดบ้านตองเป็นวัดประจำหมู่บ้าน สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้ากาวิละ ซึ่งตรงกับปีขาล พ.ศ.2348 จุลศักราช 1167 ยุคที่เจ้าบุรีรัตน์ (ผู้เป็นน้องชายพระเจ้ากาวิละผู้ครองนครเชียงใหม่) เป็นเจ้าผู้ครองนครลำพูน ตรงกับรัชกาลที่ 1

ตั้งอยู่เลขที่ 114 บ้านแม่สารบ้านตอง หมู่ที่ 4 ตำบลเวียงยอง อำเภอเมืองลำพูน จังหวัดลำพูน อยู่ห่างจากตัวเมือง 1.2 กิโลเมตร ชาวบ้านต่างให้ความเคารพนับถือ ร่วมทำบุญและประกอบพิธีกรรมทางศาสนา อยู่เสมอ

พระพุทธรูปทองคำวัดบ้านตอง

พระพุทธรูปทองคำวัดบ้านตอง ตั้งอยู่ที่วัดบ้านตอง เป็นศิลปะทวาราวดี ลักษณะเป็นพระพุทธรูปประทับนั่งปางสมาธิเพชร แลเห็นฝ่าพระบาท(ฝ่าเท้า) และฝ่าพระหัตถ์(ฝ่ามือ) ตกแต่งลวดลายรูปวงโค้งก้นหอยและกลีบดอกไม้ เครื่องหมายแทนความเป็นสิริมงคล ครองจีวรห่มเฉียงเปิดพระอังสาขวา(บ่าขวา) ปล่อยชายจีวรเป็นริ้วตกลงทั้งสองข้างของพระชงฆ์(แข้ง) ตกแต่งลวดลายจีวรด้วยริ้วเส้นขนานกันหลายเส้น มีจุดไข่ปลาประดับ คล้ายคลึงกับพุทธศิลป์ในพุกามค่อนข้างมาก เน้นรอยกรีดเส้นขนานบริเวณปล้องพระศอ(คอ) มีจารึกยันตร์คาถารอบพระศอ ใต้พระอุระ(อก) มีขีดรองรับคล้ายแผ่นกรองคอรูปสามเหลี่ยม พระพักตร์(หน้า) มีลักษณะสี่เหลี่ยม คางอูมมนคลายศิลปะแบบทวาราวดี ซึ่งเป็นต้นแบบของหริกุญไชย พระขนง(คิ้ว) ต่อเป็นปีกกา พระเนตร(ตา) โปน มีไรพระมัสสุ(หนวด) เม็ดพระศก(ผมมีลักษณะเป็นเม็ดขมวดอย่างก้นหอย)โตโป่งออก ตอนบนสุดมีอุษณีษะ(ส่วนบนของศีรษะนูนสูงขึ้นคล้ายสวมมงกุฎ) รูปบัวตูมเหนือเกตุมาลา พระพุทธรูปดุนเงินกลุ่มนี้น่าจะทำขึ้นในยุคที่หริกุญไชย มีความสัมพันธ์อย่างแนบแน่นกับอาณาจักรพุกาม คือ ราวพุทธศตวรรษที่ 16 เป็นต้นมา

กู่ผียักษ์

เป็นโบราณสถานที่อยู่คู่บ้านคู่เมืองตำบลเวียงยองมาตั้งแต่โบราณกาล ปัจจุบันยังเป็นโบราณสถานที่น่าศึกษาค้นหาอีกแห่งหนึ่งของตำบล คำว่า “กู่” หมายถึง เจดีย์หรือปราสาท ที่เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ผู้คนเคารพกราบไหว้สืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน กู่ผียักษ์ หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า กู่สิงห์ตอง เป็นโบราณสถานที่สำคัญของเมืองลำพูน เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านนำดอกไม้มากราบไหว้บูชากันเสมอ

โบราณสถานแห่งนี้ตั้งอยู่บนเนินดินค่อนข้างรกชัดขนาดกว้างยาวประมาณ 14 X 20 เมตร พบเศษอิฐและร่องรอยการลักลอบขุดหาสมบัติอยู่ทั่วไป อยู่ค่อนข้างติดกับถนนลูกรัง บริเวณโดยรอบเป็นทุ่งนา ตัวกู่ซึ่งมีขนาดสูงประมาณ 3 เมตรจากพื้นดินมีลักษณะทรงมณฑปหันหน้าไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ เหลือแต่เพียงส่วนฐานถึงเรือนธาตุ(ส่วนของพระสถูปหรือพระปรางค์ที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุหรือพระธาตุไว้ภายใน) ส่วนยอดพังทลายไปแล้ว ลักษณะการก่อสร้างเป็นการก่ออิฐ ฉาบปูน ประดับตกแต่งด้วยลายปูนปั้น กำหนดอายุขั้นต้นอยู่ในราวพุทธศตวรรษที่ 21-23

กู่ผียักษ์ หรือ กู่สิงห์ตอง น่าจะเป็นกลุ่มโบราณสถานที่ได้รับอิทธิพลศิลปะสกุลช่างเชียงแสน ในราวครึ่งแรกของพุทธศตวรรษที่ 20 ก่อนที่บทบาทของศิลปะเชียงใหม่สมัยพญาติโลกราชจะรุ่งเรืองขึ้นมาแทนที่ ในแง่ประวัติศาสตร์สังคมทั้งเจดีย์วัดป่าสัก วัดอุ้มโอและกู่ผียักษ์ยังอาจเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ที่มีพระสงฆ์จากเชียงแสนเข้ามาศึกษาในสำนักวัดสวนดอก จากการอุปถัมภ์ของพญากือนา และได้สร้างวัดตามลักษณะสกุลช่างเชียงแสนขึ้นในระยะนั้น เพราะนับตั้งแต่ยุครุ่งเรืองของศิลปกรรมสกุลช่างเชียงใหม่คือสมัยพญาติโลกราชสืบต่อลงมาถึงคราวเสียเมืองให้แก่พม่าในปี พ.ศ.2101 ก็ไม่ปรากฏสถาปัตยกรรมแบบสกุลช่างเชียงแสนในเขตอาณาบริเวณเชียงใหม่ ลำพูนอีกเลย

ที่ตั้งของกู่ผียักษ์ อยู่ห่างจากแม่น้ำกวงทางตะวันตกประมาณ 2 กิโลเมตร สามารถใช้เส้นทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 114 ออกจากตัวจังหวัดลำพูนไปประมาณ 1 กิโลเมตร แยกเข้าไปตามถนนลูกรังทางเข้าหมู่บ้าน ซึ่งอยู่ตรงข้ามกับศาลจังหวัดลำพูน